قرآن آنلاین

جدید ترین مطالب

تفسیر آیات33-34 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 214 نهج البلاغه
تفسیر آیات 10-18 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 212 نهج البلاغه
تفسیر آیات 19-25 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 213 نهج البلاغه
شرح و تفسير حکمت 209 نهج البلاغه
تفسیرآیات285-286 سوره بقره
شرح و تفسير حکمت 208 نهج البلاغه
تفسیر آیات 1-6 سوره آل عمران

كداميك از سوره هاي مزمل و مدثر زودتر نازل شده است ؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 1 مهر 1396 ساعت: 2:41 PM

پرسش :

كداميك از سوره هاي مزمل و مدثر زودتر نازل شده است ؟

پاسخ :
علامه طباطبايي در اين باره مي‌فرمايند: آنچه قطعي است اين است كه سوره «مدثر» جزء اولين سوره‌هايي است كه بر پيامبر(ص) نازل شده است؛ برخي باز آن را اولين سوره نازل شده مي‌دانند. اين كه دقيقا اولين سوره باشد روشن نيست، خصوصا آن كه برخي از آيات آن نشان مي‌دهد كه پس از دعوت و ابلاغ به مردم نازل شده است.
براي آگاهي بيشتر ر.ك: تفسير المزان، ج 2، ص 78.
برخي سوره «مزمل» را دومين يا سومين سوره نازل شده بر پيامبر(ص) مي‌دانند. نظر علامه طباطبايي در مورد اين سوره مانند سوره بالا است.
براي آگاهي بيشتر ر.ك: تفسيرالميزان، ج 20، ص 60.
بنابراين طبق نظر كساني كه سوره «مدثر» را اولين و سوره «مزمل» را دومين يا سومين سوره مي‌دانند، ترتيب آن دو مشخص است؛ ولي بنا بر نظر علامه اين مطلب روشن نيست.
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

آية الكرسي بر چه كسي نازل شده است‌؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 1 مهر 1396 ساعت: 2:40 PM

پرسش :

آية الكرسي بر چه كسي نازل شده است‌؟

پاسخ :
همة آيات قرآن‌مجيد، از جمله "آية‌الكرسي‌" بر پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم)نازل شده است‌.
آية الكرسي‌، از آيات بزرگ و مُهم‌ّ قرآن مجيد است‌، ابي‌ذر مي‌گويد: بر رسول خدا6 وارد شدم‌، آن حضرت در مسجد تنها نشسته بود، عرض كردم‌: بزرگ‌ترين و مُهم‌ترين آيه‌اي كه بر شما نازل شده كدام است‌، فرمود: "آية الكرسي‌".( تفسير نورالثقلين‌، ج 1، ص 257، نشر مطبعة العلميه‌، قم‌. )
در اين آيات شانزده بار از خداي سبحان سخن به ميان آمده است‌.
علي‌در اين‌باره فرمود: از رسول خدا7 شنيدم كه فرمود: قران كلام برتر، و بزرگ است و سوره بقره‌، سيّد قرآن‌، و آية الكرسي‌، سيد بقره است‌، سپس فرمود: در آية الكرسي‌، پنجاه كلمه است و در هر كلمه‌، پنجاه بركت و خير وجود دارد.( تفسير مجمع البيان‌، علامه طبرسي‌;، ج 1، ص 361، نشر كتابفروشي اسلاميه‌. ) قرائت آية الكرسي‌، به خصوص پس از نمازهاي روزانه‌، فضيلت فراوان دارد، و در اين‌باره روايات فراواني از ائمه‌: رسيده است‌.
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

ترتيب نزول سوره هاي قرآنی چگونه بوده و چه كسي آنها را به صورت كنوني مرتب قرار داده است؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 1 مهر 1396 ساعت: 2:40 PM

پرسش :

ترتيب نزول سوره هاي قرآنی چگونه بوده و چه كسي آنها را به صورت كنوني مرتب قرار داده است؟

پاسخ :
درباره نزول قرآن چند قول وجود دارد:
1. آغاز نزول قرآن شب قدر بوده است. اين نظريه از سوي شعبي (از مفسران اهل سنت) و آيت الله معرفت تأييد شده است
2. همه قرآن در شب قدر به آسمان دنيا نازل شده و سپس به تدريج در طي 23 سال بر پيامبر(ص) نازل شده است. اين نظريه ابن عباس است (فخر رازي، تفسير الكبير، ج 32، ص 27 (دفتر تبليغات حوزه علميه قم، بي تا، چاپ سوم).
مقاتل از مفسران صدر اسلام نيز تقريباً بر اين ديدگاه است. (طبرسي، امين الاسلام، تفسير مجمع البيان، ج 5، ص 518، مكتبة آية الله العظمي المرعشي النجفي، 1356، قم).
و برخي از صاحب نظران مانند علامه طباطبائي، امام خميني و استاد جوادي بر اين عقيده اند كه؛ در حقيقت در شب قدر همه معارف قرآن - كه در مخزن الهي بوده - بر قلب مبارك پيامبر اكرم(ص) نازل شده و ايشان از همه آن معارف مطلع گرديده است كه از آن به «نزول دفعي» قرآن تعبير مي‌شود. اين نزول جمعي و دفعي قرآن است و در آنجا سخن از تفصيل و كثرت و سوره و آيه نيست. اما از طرف ديگر قرآن به مدت 23 سال، تدريجاً نازل شد تا در دنيا - كه خانه تكليف است - مردم به تدريج با معارف قرآن آشنا شوند و آن هم نزول تدريجي قرآن است .
برخي از سوره ها به صورت كامل و يكباره نازل شده اند مانند سوره حمد و سوره نصر ولي اكثر سوره ها در چند نوبت نازل شده و از زماني كه «بسم الله» وحي مي شد تا نزول «بسم الله» بعدي همه آيات نازل شده جزء همان سوره قبلي به شمار مي آمدند. ترتيب و تدوين آيات در هر سوره به دستور پيامبر(ص) و در زمان حيات ايشان انجام گرفته است.
و اما درباره جمع آوري و تدوين قرآن به صورت فعلي ميان محققان علوم قرآني سه ديدگاه به چشم مي‌خورد:
يك. تدوين قرآن بعد از رحلت رسول الله(ص) بر مي‌گردد.
دلايل پيروان اين ديدگاه چنين است:
الف. امكان تدوين قرآن به لحاظ پراكندگي نزول وحي وجود نداشت.
ب. رواياتي هم اين نظر را تأييد مي‌كند؛ مثل: «رسول الله(ص) در حالي رحلت نمود كه قرآن در چيزي نگاشته نشده بود». (مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ج 92، ص 97.)
دو. تدوين قرآن به همين صورت فعلي (ترتيب آيه‌ها و سوره‌ها) در عهد رسول‌الله(ص) انجام گرفته است. اين گروه نيز براي مدعاي خود ادلّه ذيل را اقامه مي‌كنند:
الف. مصونيت قرآن از خطر تحريف بدون تدوين در زمان آن حضرت امكان‌پذير نيست. چون غير از حضرت كسي به طور كامل به خصوصيات قرآن آگاه نيست.
ب. تحدي از جانب قرآن، اقتضا مي‌كند آيه‌ها و سوره‌ها تنظيم و به شكل خاصّي در بيايد.
ج. رواياتي كه دلالت دارد، عده‌اي در زمان رسول الله مشغول اين كار بوده‌اند.
از شعبي نقل شده است: «شش نفر از انصار، قرآن را در عهد رسول الله جمع كردند: ابي بن كعب، زيد بن ثابت، معاذ بن جبل، ابو درداء، سعيد بن عبيد، و ابو زيد».
سه. براي قرآن سه مرحله جمع‌آوري شكل گرفته است:
مرحله يكم: عبارت است از نظم و چينش آيه‌ها در كنار يكديگر كه شكل‌گيري سوره‌ها را در پي دارد. اين كار در زمان پيامبر(ص) صورت گرفت.
مرحله دوم: عبارت از جمع نمودن مصحف‌هاي پراكنده در يك‌جا و تهيه جلد براي آنها، كه در زمان ابوبكر انجام شد.
مرحله سوم: عبارت از جمع‌آوري تمام قرآن‌هاي نويسندگان وحي براي نگارش يك قرآن به عنوان الگو و ايجادوحدت قرائت در آن. اين مرحله هم در زمان عثمان صورت گرفته است. طرفداران ديدگاه سوم براي مدعاي خود، ادله‌اي را ذكر نموده‌اند كه در كتاب‌هاي مربوط به علوم قراني به تفصيل آمده است.
به هر حال از آنچه گذشت مي‌توان به اين نقطه رسيد كه نزد علماي اسلام، امر به اين منوال نيست كه همه آنها تدوين در غير زمان رسول الله(ص) را پذيرفته باشند؛ بلكه عده‌اي از آنان به تدوين و جمع‌آوري در زمان آن حضرت معتقداند و سه مرحله‌اي بودن و يا تدوين در زمان خلفا را هم به طور كلي رد مي‌كنند؛ از جمله آيه‌الله خويي (در ترجمه البيان، ج 1، ص 346) و آيه‌الله حسن زاده آملي (در فصل‌الخطاب، ص 46) و دكتر صبحي صالح (در مباحث في علوم القرآن، ص 73) و ... .
مرحوم آيت‌اللّه‌خويي در ترجيح ديدگاه خود، امور ذيل را مطرح فرموده است:
1. احاديث دلالت‌كننده بر جمع قرآن در غير زمان پيامبر(ص) با هم متناقض است. در بعضي نام ابوبكر و در برخي ديگر عمر و در بعضي هم عثمان ذكر شده است.
2. اين احاديث با احاديث دلالت كننده بر جمع قرآن در زمان پيامبر(ص) تعارض دارد.
3. احاديث يادشده با حكم عقل به وجوب اهتمام پيامبر در امر جمع و ضبط قرآن مخالف است.
4. روايات فوق با اجماع مسلمانان مبني بر ثبوت قرآن با تواتر هم مخالفت دارد.
5. جمع متأخر، طبعا نمي‌تواند شبهه تحريف قرآن را به طور كامل از بين ببرد.
در مقابل كساني كه تدوين را به عهد رسول خدا منسوب نمي‌دانند، به سؤالات مرحوم آيت‌اللّه‌خوئي پاسخ گفته و براين باورند كه قضيه جمع‌آوري قرآن يك حادثه تاريخي است و مسأله عقلاني نيست. لذا مي‌بايست در اين باره به نصوص تاريخي مستند مراجعه نمود. اين گروه در مقابل اين سؤال كه چرا تدوين در زمان رسول الله(ص) صورت نگرفت، مي‌گويند: اهتمامي كه پيامبر(ص) داشت به ترتيب و جمع آيه‌ها مربوط مي‌شد. و امّا جمع و ترتيب سوره‌ها، همانند مصحف واحد، كاري است كه بعد از رحلت صورت گرفت. علتش هم اين بود كه هم‌چنان در زمان پيامبر(ص) نزول قرآن انتظار مي‌رفت. و با عدم انقطاع وحي، چگونه جمع‌آوري قرآن بين دو جلد همانند كتاب امكان‌پذير بود. از اين رو هنگامي كه پيامبر آثار وفات را مشاهده فرمود، به انقطاع وحي هم يقين پيدا كرد، حضرت علي(ع) را به جمع‌آوري قرآن وصيت فرمود. بنابراين ديدگاه پس از درگذشت پيامبر، بزرگان صحابه بر حسب دانش و كفايت خود، به جمع آوري آيات و مرتب كردن سوره‌هاي قرآن دست زدند و هر يك آن را در مصحف خاص خود گرد آوردند. به اين ترتيب و با گسترش قلمرو حكومت اسلام، تعداد مصحف ها رو به فزوني گذاشت.
بعضي از اين مصحف‌ها به تبع موقعيت و پايگاه جمع كننده آن در جهان اسلام آن روز، مقام والايي كسب كرد؛ مثلاً مصحف عبدالله بن مسعود، مرجع اهل كوفه به شمار مي‌آمد و مصحف ابوموسي اشعري در بصره و مصحف مقداد بن اسود در دمشق مورد توجه مردم بود. جمع كنندگان مصحف ها متعدد بودند و ارتباطي با يكديگر نداشتند و از نظر كفايت و استعداد و توانايي انجام كار يكسان نبودند؛ بنابراين، نسخه هر كدام از نظر روش، ترتيب، قرائت و ... با ديگري يكسان نبود.
اين تفاوت ها، اختلاف بين مردم را ايجاد مي‌كرد. دامنه اختلاف به آنجا رسيده بود كه حتي در مركز خلافت (مدينه)، معلمان قرآن شاگردان خود را به صورت هاي مختلف تعليم مي‌دادند.
گردآوري مصحف‌ها
اين اختلافات، زمينه‌هاي اقدام عثمان را براي يكي كردن مصحف‌ها به وجود آورد. وي گروهي متشكل از چهار نفر (زيد بن ثابت، سعيد بن عاص، عبدالله بن زبير و عبدالرحمان بن حارث بن هشام) را مأمور اين كار كرد. آنان نيز با همكاري هشت نفر ديگر ابتدا مصحف‌ها را از اطراف و اكناف كشور پهناور اسلامي جمع آور كردند و قرآني را كه به نام مصحف امام يا عثماني مشهور شد، از بين آنها يا يكي از آنها فراهم آوردند. همه مصحف‌هاي ديگر به دستور عثمان، خليفه سوم، سوزانده يا در آب جوش انداخته شد.
مصاحف عثماني به قولي به تعداد چهار عدد استنساخ شد و هر كدام از آنها به همراه فردي آگاه به مراكز مهم اسلامي در آن زمان ارسال شد تا همگان طبق آن نسخه‌ها به تكثير و تعليم قرآن اقدام كنند. (راميار، محمد، تاريخ قرآن، ص 407.)
اما در هر صورت امامان(ع) قرآن موجود را تأييد و تلاوت بر اساس قرآن موجود را سفارش كرده‌اند.
علامه طباطبايي در اين باره مي‌نويسد: «حضرت علي(ع) با اينكه خودش بيش از آن به قرآن مجيد را به ترتيب نزول جمع آوري كرده و به جماعت نشان داده و مورد پذيرش واقع نشده بود و بر هيچ يك از جمع اول و دوم او را شركت نداده بودند، با اين حال هيچ گونه مخالفتي و مقاومتي از خود نشان نداد و مصحف داير را پذيرفت و تا زنده بود حتي در زمان خلافت خود از خلاف دم نزد. هم چنين ائمه و اهل‌بيت(ع) كه جانشينان و فرزندان آن حضرت‌اند، هرگز در اعتبار قرآن مجيد، حتي به خواص خود حرفي نزده‌اند؛ بلكه پيوسته در بيانات خود، استناد به آن جسته و شيعيان خود را امر كرده‌اند كه از قراآت مردم پيروي كنند...»(حجتي، سيد محمدباقر، پژوهشي در تاريخ قرآن كريم، ص 235.)
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

آيا نام هاي سوره ها يا ترتيب آنها در زمان حضرت علی(علیه السلام) گذاشته شده است

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 1 مهر 1396 ساعت: 2:40 PM

پرسش :

آيا نام هاي سوره ها يا ترتيب آنها در زمان حضرت علی(علیه السلام) گذاشته شده است يا در هنگام نزول آيه با عنوان سوره نازل شده است؟

پاسخ :
نامگذاري سوره ها:
بيشتر دانشمندان علوم قرآن عقيده دارند كه نام هاي سوره هاي قرآن كريم توقيفي است و اجتهاد را در آن نقشي نيست و براي مستدل ساختن ديدگاه خويش به احاديثي از رسول خدا(ص) استناد مي جويند كه در آنها نام سوره ها مذكور است چنان كه در حديث مشهوري آمده است كه آن حضرت به محض نزول آيه يا آياتي فرمان مي داد كه آن را در جايگاهش در فلان سوره بنويسند (معرفت، محمد هادي، علوم قرآني، مؤسسه التمهيد، ص 112 ؛ حجتي، محمد باقر، تهران، دفتر نشر اسلامي، 1376، چاپ نوزدهم، ص 98).
پس از وفات پيامبر اكرم(ص) در طي مرور زمان، هر سوره و حتي بسياري از آيات به خاطر خصوصيات و مزايا و يا به جهت مشتمل شدنشان بر موضوع خاصي داراي عناويني و اسم هاي ديگري از جانب دانشمندان شدند.
البته به نظر علامه طباطبايي بسياري از نام هاي سوره ها، در زمان پيامبر اكرم بر اثر كثرت استعمال تعيين پيدا كرده و هيچ گونه جنبه توقيف شرعي ندارد. ايشان در رابطه با نامگذاري سوره هاي قرآني معيارهاي زير را ارايه دادند:
1. تسميه سوره را گاهي با اسمي كه در آن سوره واقع شده يا با موضوعي كه در آن سوره از آن بحث شده در نظر مي گيرند مثلا نامگذاري سوره نساء به اعتبار بيان احكام زنان در آن و سوره مائده به لحاظ سخن رفتن از مائده آسماني در آن و سوره انعام به جهت سخن از چهارپايان و سوره نحل به علت تكيه بر زنبور عسل و سوره نمل به خاطر به ميان آمدن مورچگان در آن است.
2. گاهي جمله اي از اول سوره را معرف و نام آن سوره قرار مي دهند چنان كه گفته مي شود سوره «اقرا بسم ربك»، «انا انزلناه» و «لم يكن» و نظاير آنها.
3. گاهي با وصفي كه سوره دارد به معرفي آن مي پردازند. مثلا سوره حمد به مناسبت اين كه در اول قرآن گذاشته شده فاتحه الكتاب و به مناسبت هفت آيه بودنش سبع مثاني ناميده مي شود و يا سوره «قل هو الله» به لحاظ اين كه مشتمل بر توحيد خالص است سوره اخلاص و به جهت اين كه خداي تعالي را توصيف مي كند «سوره نسبه الرب» ناميده مي شود.
4. گاهي تسميه سوره به لحاظ نوع حروف مقطعه موجود در آن است مانند: سوره «ق، ص، حمسق» و... حاصل سخن اين كه درباره نام گذاري سوره بايستي گفت اين عمل به صورت طبيعي شكل گرفته و نمي توان گفت به دستور رسول الله(ص) مي باشد و براي همين نكته است كه بسياري از سوره ها بيش از يك اسم دارند مانند بقره آل عمران نحل توبه غايشه و...
براي آگاهي بيشتر ر.ك:
1. طباطبايي، محمد حسين، قرآن در اسلام، ص 147، دفتر انتشارات اسلامي
2. زركشي البرهان في علوم القرآن، ج 1، ص 339، انتشارات دارالكتب العلميه
ترتيب سوره ها:
درباره نظم و ترتيب سوره ها، ميان اهل نظر اختلاف است. سيد مرتضي علم الهدي و بسياري از محققان، بر آنند كه قرآن همچنان كه هست، در زمان حيات پيامبر اكرم(ص) شكل گرفته است.
اما بيشتر تاريخ نويسان براساس روايات وارد شده در اين باره، بر آنند كه جمع و ترتيب سوره ها پس از وفات پيامبر اكرم(ص) به دست اصحاب ايشان صورت گرفت (معرفت، محمد هادي، تاريخ قرآن، انتشارات سمت، ص 84).
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

با مراجعه به چه منبعي مي توانيم به ترتيب سور و آيات قرآن كريم پي ببريم

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 1 مهر 1396 ساعت: 2:37 PM

پرسش :

لطفا بفرماييد با مراجعه به چه منبعي مي توانيم به ترتيب سور و آيات قرآن كريم را به همان ترتيب نزول بر پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) پي ببريم ؟

پاسخ :
درباره زمان جمع‌آوري و تدوين قرآن، ميان محققان علوم قرآني سه ديدگاه به چشم مي‌خورد:
يكم. تدوين قرآن به بعد از رحلت رسول الله(ص) بر مي‌گردد. دلايل پيروان اين ديدگاه چنين است:
الف. امكان تدوين قرآن به لحاظ پراكندگي نزول وحي وجود نداشت.
ب. رواياتي هم اين نظر را تأييد مي‌كند؛ مثل: «رسول الله(ص) در حالي رحلت نمود كه قرآن در چيزي نگاشته نشده بود». (بحارالانوار، ج 92، ص 97)
دوم. تدوين قرآن به همين صورت فعلي (ترتيب آيه‌ها و سوره‌ها) در عهد رسول الله(ص) انجام گرفته است.اين گروه نيز براي مدعاي خود ادلّه ذيل را اقامه مي‌كنند:
الف. مصونيت قرآن از خطر تحريف بدون تدوين در زمان آن حضرت امكان‌پذير نيست. چون غير از حضرت كسي به طور كامل به خصوصيات قرآن آگاه نيست.
ب. تحدي از جانب قرآن، اقتضا مي‌كند آيه‌ها و سوره‌ها تنظيم و به شكل خاصّي در بيايد.
ج. رواياتي كه دلالت دارد، عده‌اي در زمان رسول الله مشغول اين كار بوده‌اند.
از شعبي نقل شده است: «شش نفر از انصار، قرآن را در عهد رسول الله جمع كردند: ابي بن كعب، زيد بن ثابت، معاذ بن جبل، ابو درداء، سعيد بن عبيد، و ابو زيد».
سوم. براي قرآن سه مرحله جمع‌آوري شكل گرفته است:
مرحله اول: عبارت است از نظم و چينش آيه‌ها در كنار يكديگر كه شكل‌گيري سوره‌ها را در پي دارد. اين كار در زمان پيامبر(ص) صورت گرفت.
مرحله دوم: عبارت از جمع نمودن مصحف‌هاي پراكنده در يك‌جا و تهيه جلد براي آنها، كه در زمان ابوبكر انجام شد.
مرحله سوم: عبارت از جمع‌آوري تمام قرآن‌هاي نويسندگان وحي براي نگارش يك قرآن به عنوان الگو و ايجادوحدت قرائت در آن. اين مرحله هم در زمان عثمان صورت گرفته است. طرفداران ديدگاه سوم براي مدعاي خود، ادله‌اي را ذكر نموده‌اند كه در كتاب‌هاي مربوط به علوم قراني به تفصيل آمده است.
به هر حال از آنچه گذشت مي‌توان به اين نقطه رسيد كه نزد علماي اسلام، امر به اين منوال نيست كه همه آنها تدوين در غير زمان رسول الله(ص) را پذيرفته باشند، بلكه عده‌اي از آنان به تدوين و جمع‌آوري در زمان آن حضرت معتقداند و سه مرحله‌اي بودن و يا تدوين در زمان خلفا را هم به طور كلي رد مي‌كنند؛ از جمله آيه‌الله خويي (در ترجمه البيان،ج 1، ص 346) و آيه‌الله حسن زاده آملي (در فصل‌الخطاب، ص 46) و دكتر صبحي صالح (در مباحث في علوم القرآن، ص 73) و... .
مرحوم آيت‌اللّه‌خويي در ترجيح ديدگاه خود، امور ذيل را مطرح فرموده است:
1. احاديث دلالت‌كننده بر جمع قرآن در غير زمان پيامبر(ص) با هم متناقض است. در بعضي نام ابوبكر و در برخي ديگر عمر و در بعضي هم عثمان ذكر شده است.
2. اين احاديث با احاديث دلالت كننده بر جمع قرآن در زمان پيامبر(ص) تعارض دارد.
3. احاديث يادشده با حكم عقل به وجوب اهتمام پيامبر در امر جمع و ضبط قرآن مخالف است.
4. روايات فوق با اجماع مسلمانان مبني بر ثبوت قرآن با تواتر هم مخالفت دارد.
5. جمع متأخر، طبعا نمي‌تواند شبهه تحريف قرآن را به طور كامل از بين ببرد.
در مقابل كساني كه تدوين را به عهد رسول خدا منسوب نمي‌دانند، به سؤالات مرحوم آيت‌اللّه‌خوئي پاسخ گفته و براين باورند كه قضيه جمع‌آوري قرآن يك حادثه تاريخي است و مسأله عقلاني نيست. لذا مي‌بايست در اين باره به نصوص تاريخي مستند مراجعه نمود. اين گروه در مقابل اين سؤال كه چرا تدوين در زمان رسول الله(ص) صورت نگرفت، مي‌گويند: اهتمامي كه پيامبر(ص) داشت به ترتيب و جمع آيه‌ها مربوط مي‌شد. و امّا جمع و ترتيب سوره‌ها، همانند مصحف واحد، كاري است كه بعد از رحلت صورت گرفت. علتش هم اين بود كه هم‌چنان در زمان پيامبر(ص) نزول قرآن انتظار مي‌رفت. و با عدم انقطاع وحي، چگونه جمع‌آوري قرآن بين دو جلد همانند كتاب امكان‌پذير بود. از اين رو هنگامي كه پيامبر آثار وفات را مشاهده فرمود، به انقطاع وحي هم يقين پيدا كرد، حضرت علي(ع) را به جمع‌آوري قرآن وصيت فرمود. بنابراين ديدگاه پس از درگذشت پيامبر، بزرگان صحابه بر حسب دانش و كفايت خود، به جمع آوري آيات و مرتب كردن سوره‌هاي قرآن دست زدند و هر يك آن را در مصحف خاص خود گرد آوردند. به اين ترتيب و با گسترش قلمرو حكومت اسلام، تعداد مصحف ها رو به فزوني گذاشت.
بعضي از اين مصحف ها به تبع موقع و پايگاه جمع كننده آن در جهان اسلام آن روز، مقام والايي را كسب كرد؛ مثلاً مصحف عبدالله بن مسعود، مرجع اهل كوفه به شمار مي آمد و مصحف ابوموسي اشعري در بصره و مصحف مقداد بن اسود در دمشق مورد توجه مردم بود. جمع كنندگان مصحف ها متعدد بودند و ارتباطي با يكديگر نداشتند و از نظر كفايت و استعداد و توانايي انجام كار يكسان نبودند؛ بنابراين، نسخه هر كدام از نظر روش، ترتيب، قرائت و ... با ديگري يكسان نبود.
اين تفاوت ها، اختلاف بين مردم را ايجاد مي كرد. دامنه اختلاف به آن‌جا رسيده بود كه حتي در مركز خلافت (مدينه)، معلمان قرآن شاگردان خود را به صورت هاي مختلف تعليم مي دادند.
اين اختلافات، زمينه هاي اقدام عثمان را براي يكي كردن مصحف‌ها به وجود آورد. وي گروهي متشكل از چهار نفر (زيد بن ثابت، سعيد بن عاص، عبدالله بن زبير و عبدالرحمان بن حارث بن هشام) را مأمور اين كار كرد. آنان نيز با همكاري هشت نفر ديگر ابتدا مصحف‌ها را از اطراف و اكناف كشور پهناور اسلامي جمع آور كردند و قرآني را كه به نام مصحف امام يا عثماني مشهور شد، از بين آنها يا يكي از آنها فراهم آوردند. همه مصحف‌هاي ديگر به دستور عثمان، خليفه سوم، سوزانده يا در آب جوش انداخته شد.
مصاحف عثماني به قولي به تعداد چهار عدد استنساخ شد و هر كدام از آنها به همراه فردي آگاه به مراكز مهم اسلامي در آن زمان ارسال شد تا همگان طبق آن نسخه ها به تكثير و تعليم قرآن اقدام كنند.
منابع:
1. آيت الله معرفت، تاريخ قرآن، ص 96، ست؛
2. حسين جوان آراسته، درسنامه علوم قرآني؛
3. دكتر محمد راميار، تاريخ قرآن، ص 407.
اما در هر صورت امامان(ع) قرآن موجود را تأييد و تلاوت بر اساس قرآن موجود را سفارش كرده اند.
علامه طباطبايي در اين باره مي‌نويسد: «حضرت علي(ع) با اين كه خودش بيش از آن به قرآن مجيد را به ترتيب نزول جمع آوري كرده و به جماعت نشان داده و مورد پذيرش واقع نشده بود و بر هيچ يك از جمع اول و دوم او را شركت نداده بودند، با اين حال هيچ گونه مخالفتي و مقاومتي از خود نشان نداد و مصحف داير را پذيرفت و تا زنده بود حتي در زمان خلافت خود از خلاف دم نزد. هم چنين ائمه و اهل‌بيت‌(ع) كه جانشينان و فرزندان آن حضرت‌اند، هرگز در اعتبار قرآن مجيد، حتي به خواص خود حرفي نزده‌اند؛ بلكه پيوسته در بيانات خود، استناد به آن جسته و شيعيان خود را امر كرده اند كه از قراءات مردم پيروي كنند...»
ر.ك:
1. آيت الله محمدهادي معرفت، علوم قرآني، قم، مؤسسه فرهنگي انتشاراتي «التمهيد»، 1378، چاپ اول، ص 119؛
2. سيد محمدباقر حجتي، پژوهشي در تاريخ قرآن كريم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1327، چاپ دوازدهم، ص 235.
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

اولين سوره و آخرين سوره و آياتي كه از قرآن نازل شده كدام است؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : چهارشنبه 22 شهریور 1396 ساعت: 11:15 AM

پرسش :

اولين سوره و آخرين سوره و آياتي كه از قرآن نازل شده كدام است؟

پاسخ :
اولين سوره كامل نازل شده سوره حمد مي باشد و آخرين سوره كامل نازل شده, سوره توبه مي باشد و بنابر قولي سوره نصر مي باشد. و اولين آيات پنج آيه سوره علق و آخرين آيه آيه 281 سوره بقره «واتقوا يوما ترجعون فيه الي الله» (حجتي, سيد محمد باقر, تاريخ قرآن كريم, ص 53 تا 62) مي باشد.
در مورد اولين آياتي كه بر پيامبر(ص) نازل شده، چهار ديدگاه وجود دارد:
1- آيات سوره علق 2- سوره مدثر 3- سوره فاتحة‌الكتاب 4- بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم و در جمع بين اين چهار قول مي‌توانگفت: بنا بر شواهد و روايات معتبر، اولين آيات نازل شده، پنج آيه ابتداي سوره علق بوده و سوره مدثر بعد از انقطاع وحي، اولين سوره‌اي است كه به صورت يك پارچه بر پيامبر(ص) نازل شده است؛ زيرا سوره علق چنانچه گفته شد بهصورت تمام، يك‌باره نازل نشده و در مورد سوره حمد از بعضي روايات استفاده مي‌شود كه اين سوره قبل از بعثت درعالم رؤيا بر پيامبر(ص) نازل شده و بعد براي مرتبه دوّم بر پيامبر(ص) به وسيله جبرئيل نازل گرديده است و بسماللّه‌الرحمن الرحيم را نيز به اعتبار اين كه در ابتداي سوره علق و به همراه اولين آيات، نازل شده است، مي‌توان اولينآيه ناميد.
در مورد آخرين آيات نازل شده نيز اختلافاتي وجود دارد كه مرحوم طبرسي در «مجمع البيان» در جمع بين اقوالمختلف فرموده است: مفسران مي‌گويند: وقتي آيه انّك ميّت وانّهم لميتون (سوره زمر ، آيه 30) بر پيامبر(ص)نازل شد فرمود: اي كاش! مي‌دانستم اين زمان چه وقتي است؟ و بعد خداوند متعال سوره فتح و سوره نصر را نازل كردو از آن پس پيامبر(ص) در بين تكبير و قرائت سكوت مي‌كرد و مي‌فرمود: سبحان اللّه‌ و بحمده، استغفراللّه‌ و اتوب اليه مردم به رسول خدا(ص) عرض كردند: چنين ذكري را نمي‌گفتيد؟ فرمود: اين ندا و فرياد جان و روان من است و آنحضرت(ص) پس از نزول اين سوره، يك سال در قيد حيات بودند. سپس آيه نازل شد و وقتي كه براي حجّة الوداع ازمدينه خارج شدند، آيه كلاله (سوره نساء ، آيه 176) و سپس در حال وقوف در عرفات آيه اليوم اكملت لكم دينكم (مائده ، آيه 3) نازل شد و پس از آن رسول خدا(ص) هشت روز در قيد حيات بودند و بعد به ترتيب آيه ربا (278 -280) و در واپسين مرحله آيه 281 سوره بقره واتقوا يوما ترجعون قيد الي اللّه‌ نازل شد.
ترتيب زماني نزول آيات نيز به ترتيبي كه الان در قرآن وجود دارد، نبوده؛ بلكه به مقتضاي حوادث و رويدادهايمختلف گاهي يك آيه يا چند آيه و گاهي نيز يك سوره كامل بر پيامبر اكرم(ص) نازل مي‌شد، ولي ترتيب و چينش فعليآيات قرآن كريم به اتفاق همه مسلمين و به دليل روايات متعدد و اسناد محكمي كه وجود دارد به دستور پيامبراكرم(ص) بوده و ترتيب سوره‌ها نيز بنا بر قول اكثريت مسلمين و با اسناد و مدارك و روايات معتبر، به دستور آنحضرت(ص) بوده است و آنچه مسلم مي‌باشد، پيامبر اكرم(ص) نيز به دستور خدا و بنا بر حكمت و عللي چنين ترتيبي راانتخاب فرموده است و نمونه اين موارد در قرآن كريم زياد است كه آيه‌اي در زماني نازل شده و بعد در كنار آياتي قرارگرفته كه هيچ ترتيب زماني بين آنها وجود ندارد.
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا ترتيب آيات قرآن کریم به ترتيب نزول نيست ؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : چهارشنبه 22 شهریور 1396 ساعت: 11:14 AM

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا سوره‌هاي قرآن به ترتيب نزول نوشته شده است‌؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : چهارشنبه 22 شهریور 1396 ساعت: 11:14 AM

پرسش :

چرا سوره‌هاي قرآن به ترتيب نزول نوشته شده است‌؟

پاسخ :
قرآن طي دو دوره بر پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) نازل شده يكي بصورت يكجا و دفعي كه تمام قرآن بصورت اجمالي بر قلب پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم)نازل شد و آن در ماه مبارك رمضان بوده "شهر رمضان الذي انزل فيه القرآن‌..." (بقره‌، 185) و ديگري نزول تدريجي و تفصيلي كه طي 23 سال آيات قرآن از ابتدأ تا انتهأ در زمانها و مكانهاي مختلف بر پيامبر نازل شدند(الميزان‌، علامه طباطبايي‌، ج 2، ص 16، نشر اعلمي‌، بيروت‌.) براي آشنايي بيشتر مي‌توان به كتاب "علوم قرآن‌، محمدباقر سعيدي روشن‌" مراجعه نمود.
سوره‌ها و آيه‌هاي قرآن كريم در مناسبت‌ها و پيش آمدهاي مختلف طي 23 سال بر پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم)نازل شده است‌. نزول قرآن مجيد، در برخي سوره‌ها آيه به آيه بوده و حتي ممكن بود بين آيه‌هاي يك سوره بيش از يك سال فاصله بيفتد و در برخي ديگر، مانند غالب سوره‌هاي كوچك‌، همچون حمد، توحيد، و... به طور كامل و يك جا نازل شده است‌. از مجموع اسناد و مدارك و روايات‌، چنين استفاده مي‌شود كه ترتيب و تنظيم آيات در سوره‌هاي قرآن و همچنين تعيين فواصل آيات‌، كه هر آيه تا كجا ادامه دارد، امري توقيفي و بر اساس وحي و دستور پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) صورت گرفته است‌، و در اين زمينه نيز رواياتي نقل شده كه پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) به كاتبان قرآن دستور مي‌داده تا فلان آيه را بعد از فلان آيه در فلان سوره قرار دهند.(ر.ك‌: پژوهشي در تاريخ قرآن كريم‌، سيدمحمدباقر حجتي‌، ص 66ـ70، دفتر نشر فرهنگ اسلامي‌ـ تاريخ قرآن كريم‌، آيت‌الله معرفت‌، ص 81ـ82، نشر سمت‌.)
در مورد تشكيل يك سوره كامل‌، در روايتي از امام صادق(علیه السلام) آمده است كه فرمود: هر گاه خداوند متعال سوره‌اي را نازل مي‌كرد، "بسم‌الله..." افتتاح آن بود و در پايان آن‌، "بسم‌الله..." سوره ديگري بود.(تفسير عياشي‌، ج 1، ص 19، مكتبة‌العلمية الاسلامية‌.)
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

سوره‌هاي قرآن به چند دسته تقسيم مي‌شوند و تفاوت شرح نزول آن‌ها چه مي‌باشد؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : چهارشنبه 22 شهریور 1396 ساعت: 11:14 AM

پرسش :

سوره‌هاي قرآن به چند دسته تقسيم مي‌شوند و تفاوت شرح نزول آن‌ها چه مي‌باشد؟

پاسخ :
سوره‌هاي قرآن را به گونه‌هاي مختلفي و بر اساس موضوع‌هاي متفاوتي تقسيم‌بندي كرده‌اند; يكي از تقسيم‌بندي‌هاي سوره‌هاي قرآن‌، بر اساس نزول و به مكي و مدني است‌. سوره‌هايي كه در مكه نازل شده را مكي و سوره‌هايي كه در مدينه نازل شده است را مدني مي‌نامند. اين سوره‌ها بر اساس اين نوع تقسيم‌بندي ويژگي‌هاي مختص به خود دارند كه معمولاً در همه آن‌ها كم و بيش يافت مي‌شود.
تقسيم‌بندي ديگر بر اساس كوتاهي و بلندي آن‌هاست‌. بر اين اساس‌، سوره‌هاي قرآن به چهار دسته تقسيم مي‌شوند:
1. سَبْع‌ِ طِوال (هفت سورة طولاني قرآن‌): سوره‌هاي بقره‌، آل‌عمران‌، نسأ، مائده‌، انعام‌، اعراف و سوره انفال همراه با سورة توبه (چون دو سوره انفال و توبه كنار يكديگر قرار دارند و ميان آن‌ها "بسم اللّه‌" فاصله نشده‌، لذا به عنوان يك سوره تلقي شده است‌)، برخي از دانشمندان نيز بجاي سورة انفال و توبه‌، سورة يونس را از "سبع طوال‌" دانسته‌اند.(ر.ك‌: تاريخ قرآن‌كريم‌، دكتر سيدمحمدباقر حجتي‌، ص 101، دفتر نشر فرهنگ اسلامي‌.)
2. مئين‌: سوره‌هايي كه عدد آيات آن‌ها از صد بيشتر است‌، ولي از لحاظ حجم به "سبع طوال‌" نمي‌رسند، مانند: هود، يوسف‌، نحل‌، كهف‌، مريم و... .(تاريخ قرآن‌، آيت‌اللّه معرفت‌، ص 80، نشر سمت‌.)
3. مثاني‌: سوره‌هايي كه تعداد آيات آن كمتر از صد آيه باشد ]مانند: نور، فرقان‌، نمل و...[، و از اين جهت به اين سوره‌ها مثاني گفته شده كه قابل تكرارند و به جهت كوتاه بودن بيش از يك مرتبه تلاوت مي‌شوند.(تاريخ قرآن‌، آيت‌اللّه معرفت‌، ص 80.) دربارة سور "مثاني‌" و وجه تسميه آن اقوال ديگري نيز وجود دارد.(ر.ك‌: تاريخ قرآن‌، دكتر سيدمحمد باقر حجتي‌، ص 102.)
4. مفصّلات‌: "مفصلات‌" به سوره‌هاي آخر قرآن گفته مي‌شود و چون كوچك و كوتاه هستند و "بسمله‌" در بين آن‌ها زياد تكرار شده و بين آن‌ها فصل و جدايي افكنده است‌، "مفصّل‌" ناميده شده است و شامل تمامي سوره‌هاي كوتاه قرآن كريم مي‌شود و به نقلي از سورة حجرات (49) تا آخر قرآن را شامل مي‌گردد.
سوره‌هاي مفصّل خود به سه دسته تقسيم مي‌شود:
1. طوال‌: از سوره حجرات (49) تا بروج (85)
2. اوساط: از سوره طارق (86) تا سورة بيّنه (98)
3. قِصار: از سوره زلزال (99) تا سوره ناس (114)(ر.ك‌: الاتقان‌، سيوطي‌، ج 1، نوع هيجدهم‌، ص 100 ـ 104 / تاريخ قرآن‌، دكتر محمود راميار، ص 594، نشر اميركبير.)
ـ گويا منظور از "شرح نزول‌" شأن نزول است‌. شأن نزول را به گونه‌هاي مختلفي تعريف كرده‌اند. برخي بين "شأن نزول‌" و "سبب نزول‌" تفاوت قائل شده‌اند كه بر اين اساس شأن نزول مفاهيمي است كه آيات سوره‌ها دربارة آن‌ها نازل شده‌اند و سبب نزول عوامل و حوادثي است كه باعث شده آياتي از قرآن يا سوره‌اي نازل شود. اين حوادث ممكن است مسائل اجتماعي خاص‌، جنگ‌، پرسش كفار و اهل كتاب و جز اين‌ها باشد.(براي آگاهي بيشتر ر.ك‌: روش‌شناسي تفسير قرآن‌، علي اكبر بابايي و ديگران‌، ص 151ـ154، پژوهشكدة حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت‌، چ اول سال 1379 ش‌.)
بر اساس تعريفي كه گذشت‌، اغلب سوره‌هاي قرآن شأن نزول خاص به خود دارند و گاه نيز چند سوره در يك موضوع خاص سخن رانده‌اند مانند معاد يا توحيد كه البته در شكل بيان و ريز موضوعات با هم متفاوتند.
eporsesh.com

نظرات(0)

ادامه مطلب

طبق نظر مفسران سوره دهر مدنی است و شأن نزولي كه براي آن نقل شده اين نظر را تأييد مي‌كند

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : چهارشنبه 22 شهریور 1396 ساعت: 11:14 AM

پرسش :

طبق نظر مفسران سوره دهر مدنی است و شأن نزولي كه براي آن نقل شده اين نظر را تأييد مي‌كند، ولي برخي مانند سيد قطب‌، گفته‌اند، اين سوره مكي است‌، چگونه مي‌توان نظر درست را تشخيص داد؟

پاسخ :
بنابراين ديدگاه كه سوره‌ها و آيه‌هاي مكي‌، آن‌هايي‌اند كه پيش از هجرت و آمدن پيامبر اسلام‌به مدينه نازل شده‌اند و سوره‌ها و آيه‌هاي مدني‌، آن‌هايي‌اند كه پس از هجرت نازل شده‌اند;(التمهيد في علوم القرآن‌، آيت الله معرفت‌، ج 1، ص 99،نشر مركز مديريت حوزة عمليه قم‌.) در مورد مكي يا مدني بودن برخي سوره‌ها و آيه‌ها ميان مفسران اختلاف نظر است‌.
در كتاب‌هاي علوم قرآني چندين راه براي شناخت سوره‌ها و آيه‌هاي مكي از مدني گفته شده است‌.(جهت آگاهي ر.ك‌: بحوث في تاريخ القرآن‌، ابوالفضل ميرمحمدي زرندي‌، ص 291 به بعد، دفتر انتشارات اسلامي‌، قم‌.) از آن راه‌ها، شأن نزول سوره‌ها و آيه‌ها و محتواي آن‌ها است‌.
سورة دهر، به اتفاق مفسران شيعه و مشهور دانشمندان اهل سنت در مدينه نازل شده است‌. شأن نزولي كه در كتاب‌هاي روايي و تفسيري شيعه و اهل سنت نقل شده است‌، مدني بودن سوره را تأييد مي‌كند.( ر.ك‌: زاد المسير، عبدالرحمن بن الجوزي (م 597)، ج 8، ص 164، دارالكتب العلميه‌، بيروت ; الجامع لاحكام القرآن‌، محمد قرطبي‌، ج 19، ص 115، دار الحديث‌، قاهره ; الدر المنثور، جلال الدين سيوطي‌، ج 8، ص 342 ـ 343، دار احيأ التراث العربي‌، بيروت ; مجمع البيان‌، فضل طبرسي‌، ج 9 و 10، ص 608، دار المعرفة‌، بيروت‌; الكشاف‌، محمود زمخشري‌، ج 4، ص 670، دارالكتب العربي‌، بيروت‌; شواهد التنزيل‌، عبيدالله حكاني‌، ج 2، ص 394 ـ 399، انتشارات وزارت ارشاد اسلامي‌، تهران‌.)
و آن اين كه در پي بيماري امام حسن و امام حسين‌، حضرت علي‌، حضرت زهرا3 و فضة خادمه نذر مي‌كنند تا در صورت بهبودي حسنين‌سه روز روزه بگيرند. پس از بهبودي آن دو بزرگوار، سه روز روزه گرفتند و در اين سه روز، نان افطاري خود را ـ كه با قرض تهيه كرده بودند ـ به مسكين‌، يتيم و اسيري كه به در خانة آنان آمده بود دادند. پس از اين‌، سورة دهر نازل شد.
برخي مفسران از بيست و هشت نفر از دانشمندان اهل سنت نقل كرده‌اند كه اين سوره در شأن اهل بيت است‌.(ر.ك‌: تفسير البصائر، يعسوب الدين رستگار جويباري‌، ج 51، ص 8 ـ 15.) پس شأن نزول سورة دهر دليل بر مدني بودن سورة دهر است‌; زيرا ازدواج حضرت علي‌با حضرت فاطمه‌و ولادت حسنين‌در مدينه بوده است‌.
افزون بر اين‌، كلمة "اسير" در آية 8 بر مدني بودن سوره دلالت دارد; زيرا مراد، اسير غيرمسلمان است و در مكه تعداد مسلمانان اندك و نيروي آنان ضعيف بود و مورد شكنجه و آزار مشركان قرار مي‌گرفتند و سه سال در شعب ابي طالب محاصره بودند. در مدينه بود كه مسلمان قدرت پيدا كردند و در جنگ با مشركان‌، از آنان اسير گرفتند.(ر.ك‌: الميزان‌، علامه طباطبايي‌، ج 20، ص 225، دارالكتب العلميه‌، تهران‌.)
سيدقطب براي اثبات مكي بودن سوره گفته است‌: از ظاهر سياق سوره بر مي‌آيد كه نه تنها سورة دهر مكي است‌، بلكه از سوره هايي است كه در آغاز بعثت نازل شده است‌; زيرا در اين سوره نعمت‌هاي حسي بهشتي به تفصيل بيان شده و عذاب‌هاي غليظ قيامت به تصوير كشيده است و نيز در آية 24 رسول خدا به صبر در برابر حكم پروردگار امر شده است تا از هيچ گنه كار و ناسپاسي اطاعت نكند و در اجراي دستورهاي الهي پايداري نمايد و با مشركان سازش نكند. اين مفهوم در سوره‌هاي قلم‌، مزمل و مدثر ـ كه سال‌هاي آغاز بعثت نازل شده‌اند ـ به چشم مي‌خورد، پس اين سوره مكي است‌.(في ظلال القران‌، ج 6، ص 3777: دار الشروق‌، قاهره‌.)
آن چه سيدقطب گفته‌، پذيرفتني نيست‌. بيان تفصيلي نعمت‌هاي حسي بهشتي و عذاب‌هاي شديد جهنم در سوره‌هاي مدني‌; مانند: الرحمن و حج نيز آمده است و اختصاص به سوره‌هاي مكي ندارد.
دستور صبر به حضرت رسول‌در بخش دوم سوره (آية 24 تا پايان سوره‌) آمده است‌. احتمال دارد بخش دوم سوره مكي باشد. اگر همة سوره يك جا هم نازل شده باشد، باز دستور به صبر در آية 24 دليل مكي بودن سوره نيست‌; زيرا امر به صبر اختصاص به سوره‌هاي مكي ندارد، بلكه در سوره‌هاي مدني هم آمده است و رنج و آزاري كه رسول اكرم‌در مدينه از منافقان و جفاكاران سست ايمان ديد، كم‌تر از آزارهاي مشركان مكه نبود و عنوان "آثم‌" و "كفور" منحصر به مشركان مكه نيست و منافقان را هم در بر مي‌گيرد.
بنابراين‌، دليل‌هاي سيدقطب بر مكي بودن سوره صحيح نيست و سوره مدني است‌. به اين نكته هم بايد توجه داشت كه سيدقطب گرايش ناصبي گرايانه داشته است‌، از اين رو در سوره و آيه‌هاي مربوط به اهل بيت سخنان غيرواقع بينانه‌اي مطرح كرده است‌.(همان‌، علامه طباطبايي‌، ج 20، ص 216.)
از اين رو، محمد بن ادريس شافعي‌، رئيس مذهب شافعي‌، در شعر معروفش مي‌گويد:
الي م‌َ الي م‌َ و حتّي متي‌؟اعاتب في حب‌ّ هذا الفتي‌
وهل زوّجت فاطم غيره‌؟وفي غيره هل اتي هل اتي‌؟
تا كي تا كي و تا چه زماني مرا در محبت اين جوان‌مرد سرزنش مي‌كنيد؟
مگر فاطمه به غير او تزويج شد؟ و مگر سورة "هل اتي‌"، دربارة غير او نازل شده است‌؟(شرح احقاق الحق‌، آيت الله مرعشي‌، ج 3، ص 158، كتابخانة آيت الله مرعشي نجفي‌، قم ; تفسير نمونه‌، آيت الله مكارم شيرازي و ديگران‌، ج 25، ص 328 ـ 330، دارالكتب الاسلاميه‌، تهران‌.)
eporsesh.com